رسالت سینمای مقاومت، روایت شکست‌ناپذیری است/در نشست خبری جشنواره فیلم مقاومت چه گذشت؟
سینماروزان/احمد محمداسماعیلی: در دو سه دوره اخیر جشنواره، یاد شهدایی در ذهن ما تداعی می‌شود که همواره همراه و یاور جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت بودند؛ از جمله شهید سلامی که سخنرانی فوق‌العاده‌ای در اختتامیه هفدهمین دوره جشنواره داشتند و سخنانی با مضمون و محتوای هنری در تالار وحدت در سوم خرداد ۱۴۰۴ ایراد کردند.
جلال غفاری قدیر دبیر جشنواره در نشست خبری نوزدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، با گرامیداشت یاد شهدایی که در دوره‌های مختلف همراه و حامی این جشنواره بودند، با بیان مطلب فوق اظهار کرد: شهید علیرضا تنگسیری بزرگوار میزبان هفدهمین دوره جشنواره فیلم مقاومت بود و اختتامیه این رویداد بر عرشه ناو شهید رودکی برگزار شد؛ اتفاقی که شاید بتوان آن را نخستین تجربه برگزاری اختتامیه یک جشنواره فیلم در جهان بر عرشه یک ناو دانست.
دبیر علمی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با یادآوری نقش شهید سلیمانی در همراهی با این رویداد بیان کرد: شهید سلیمانی به‌نوعی صاحب اصلی جشنواره در ارتباط با بسیج بودند و باید از همراهی مثال‌زدنی ایشان یاد کنیم. علاقه این شهید بزرگوار به داستان فیلم و فیلم‌سازان بسیار زیاد بود. به یاد دارم که پس از برگزاری جشنواره هجدهم به وجد آمده بودند و مصمم بودند فرصت‌هایی فراهم شود تا با فعالان حوزه سینما و فیلم نشست‌هایی داشته باشند. زبان ایشان واقعاً زبان تقدیر و قدردانی بود.
غفاری همچنین با اشاره به همراهی شهید حاجی‌زاده با جشنواره فیلم مقاومت گفت: این شهید بزرگوار راهنمایی‌های فوق‌العاده‌ای داشتند. به یاد دارم گاهی با ایشان تماس می‌گرفتم و با وجود همه مشغله‌ها پاسخ می‌دادند. حتی اشاره می‌کردند که در جلسه بوده‌اند، اما به دلیل ملاحظه‌ای که داشتم، تماس را پاسخ داده‌اند. نگاه ارزشمند ایشان به حوزه سینما و هنر برای ما بسیار مهم بود و خاطرات زیادی از این همراهی وجود دارد.
وی با گرامیداشت یاد امام شهید، خاطرنشان کرد: ایشان با اقتدار برای میهن ایستادند. اینجانب چهارم خردادماه ۱۴۰۴ توفیق حضور در محضر ایشان و ارائه گزارشی از جشنواره فیلم مقاومت را داشتم. آن دیدار روحیه و تپش تازه‌ای به جشنواره بخشید و برای ما زمان بسیار ویژه‌ای بود؛ چراکه تلاش می‌کردیم اتفاق متفاوتی را در جشنواره رقم بزنیم.
مقاومت ایران؛ از تجربه جنگ تا شکل‌گیری یک حماسه مردمی
دبیر علمی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با اشاره به شرایط کشور و تجربه جنگ‌های تحمیلی ۱۲ و ۴۰ روزه عنوان کرد: کشور درگیر دو جنگ تحمیلی نابرابر از سوی دشمن شد. جنگ ۱۲ روزه دقیقاً ۲۰ روز پس از افتتاحیه جشنواره هجدهم اتفاق افتاد و آخرین سخنرانی ویژه شهید سلامی را در همان جشنواره داشتیم؛ پس از آن، این شهید بزرگوار به شهادت رسید.
وی ادامه داد: جنگ ۴۰ روزه نیز از ماه مبارک رمضان آغاز شد و درد و رنج ناشی از این حوادث به حماسه‌ای خاص و بی‌نظیر تبدیل شد. به اعتقاد من، مردم ضلع اصلی این حماسه بودند و نقش محوری در شکل‌گیری آن داشتند.
غفاری با بیان اینکه قصد دارد نسبت میان سه مفهوم ملت مبعوث‌شده، مقاومت و سینما را تبیین کند، گفت: درک ما از مقاومت باید فراتر از یک مفهوم و واژه صرف باشد و لازم است زمان بیشتری برای فهم دقیق این موضوع اختصاص دهیم.
وی با اشاره به نقش امام شهید در تبیین مفهوم مقاومت و همچنین جایگاه رهبر فعلی انقلاب، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، اظهار کرد: برای اینکه مسئله مقاومت ایران به اتفاقی بزرگ در جهان تبدیل شود، باید این مفهوم به‌درستی درک و تبیین شود. این اتفاق امروز تا حد زیادی تحقق یافته است.
دبیر علمی جشنواره با اشاره به یادداشتی درباره هفته دفاع مقدس و تعبیر «ققنوس برخاسته از جنگ» افزود: در این نگاه، ملت ایران از دل جنگ تحمیلی نخست و همچنین سختی‌ها، مسائل و چالش‌های جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم برخاسته است و امروز سایه این ققنوس بر سرزمین‌های دشمن نیز احساس می‌شود.
وی با اشاره به رویدادهای کشورهای اروپایی از جمله فرانسه و ایتالیا تصریح کرد: شاید اتفاقاتی که امروز در این کشورها و نقاط مختلف جهان مشاهده می‌کنیم، بی‌ارتباط با این پدیده نباشد. این همان ققنوس برخاسته از سختی‌ها و جلوه‌ای از ایستادگی ایرانیان و مقاومت ملت ایران است.
غفاری در ادامه از برنامه‌ریزی برای رونمایی از پوستر جشنواره با محوریت همین مفهوم خبر داد و گفت: پوستر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با عنوان و مضمون «ققنوس برخاسته از جنگ» رونمایی خواهد شد. پس از رونمایی از پوستر، برادران شجاعی توضیحات مختصری درباره آن ارائه خواهند کرد و این برنامه با حضور فرزند شهید حاجی‌زاده برگزار می‌شود. پس از آن نیز نکات اجرایی و تکمیلی جشنواره و بخش پرسش‌وپاسخ دنبال خواهد شد.
ملت مبعوث‌شده؛ ملتی که معنای تاریخ را می‌سازد
دبیر علمی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با تأکید بر اهمیت نظام مفهومی و واژگانی در تبیین مقاومت گفت: در یادداشتی که درباره این موضوع آماده کرده‌ام، بر مفهوم «ملت مبعوث‌شده» تأکید دارم. ملت مبعوث‌شده صرفاً ملتی نیست که در برابر یک حادثه واکنش نشان دهد، بلکه ملتی است که آگاهی حاصل از یک حادثه را به آگاهی تاریخی تبدیل می‌کند.
وی افزود: مقاومت از همین نقطه آغاز می‌شود؛ از جایی که رنج و درد به اراده‌ای برای صیانت و حفاظت از کرامت و عدالت تبدیل می‌شود. چنین ملتی صرفاً با پدیده‌های تاریخی و اتفاقاتی که در طول تاریخ برایش رخ می‌دهد مواجه نمی‌شود، بلکه در ساختن معنای تاریخ و شکل‌دادن به آینده آن مشارکت می‌کند.
غفاری با اشاره به تجربه‌های اخیر ملت ایران در عرصه بین‌المللی بیان کرد: به نظر من، ملت ایران امروز در حال انتقال این مفهوم و معنا به جهان است و آن را در عمل تجربه می‌کند. اخیراً سفری به چین داشتم و در آنجا با وجود دشواری زبان انگلیسی برای بسیاری از مردم چین، وقتی متوجه می‌شدند که ایرانی هستیم، برای گفت‌وگو با ما پیش‌قدم می‌شدند.
وی ادامه داد: این پرسشگری را هر کسی که در ماه‌های اخیر به خارج از کشور سفر کرده باشد، ممکن است تجربه کرده باشد؛ اینکه شما چه کسانی هستید، چه می‌کنید و چه معنایی خلق می‌کنید. این موضوع نشان می‌دهد که باید با دقت بیشتری به مفهوم مقاومت توجه کنیم.
دبیر علمی جشنواره با بیان اینکه مقاومت صرفاً شیوه‌ای برای ایستادگی نیست، گفت: مقاومت چشم‌اندازی برای نگاه به جهان است؛ نگاهی که در آن انسان‌ها صرفاً در جایگاه افرادی درگیر ظلم و ستم قرار ندارند، بلکه صاحب صدا، حافظه و کنشگری هستند و در حال خلق یک حافظه تاریخی‌اند.
وی افزود: مقاومت این امکان را فراهم می‌کند که انسان مقاوم به سازنده تاریخ تبدیل شود، نه تماشاگر آن. امروز می‌توان این ویژگی را در ملت ایران مشاهده کرد؛ ملتی که در حال ساختن تجربه‌ای تاریخی و انتقال آن به جهان است.
سینمای مقاومت؛ فراتر از تصویر میدان نبرد
غفاری در تشریح نسبت سینما با مفهوم مقاومت اظهار کرد: اگر می‌خواهیم در سینمای مقاومت به دستاوردهای جدی در میدان برسیم، باید از مسیر نظریه‌پردازی و درک درست معنای سینمای مقاومت عبور کنیم. سینمای مقاومت صرفاً یک مفهوم توصیفی و ترکیبی معمولی نیست و نباید آن را تنها به تصویر میدان نبرد محدود کرد.
وی افزود: سینمای مقاومت باید تصویری از انسانی ارائه دهد که در میانه جنگ، خون و ویرانی نیز از معنا دست نمی‌کشد. ارزش این سینما در آن است که مقاومت را از زندگی روزمره انسان‌ها جدا نمی‌کند و می‌تواند جلوه‌ای از امید را در دل شرایط دشوار به تصویر بکشد.
دبیر علمی جشنواره با تأکید بر اهمیت زیبایی‌شناسی مقاومت عنوان کرد: ما از جنگ، خرابی، ویرانی و موشک سخن می‌گوییم، اما در دل همین جنگ و خاموشی، نور امید وجود دارد. لازم است عناصر زیبایی‌شناختی مقاومت، سینما و مردم را به‌درستی ببینیم؛ چراکه اگر به درکی از زیبایی‌شناسی مقاومت نرسیم، نمی‌توانیم سینمایی داشته باشیم که روایتگر واقعی این مفهوم باشد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از جلوه‌های مردمی مقاومت گفت: نوازنده‌ای که به پلی می‌رود که از سوی دشمن تهدید شده و قرار است تخریب شود، یا مردمی که برای حفظ زیرساخت‌ها حلقه انسانی تشکیل می‌دهند، نمونه‌هایی از این جلوه‌ها هستند. اشک‌های شوق و اشک‌هایی که در حدود ۲۰۰ شب حضور مردم در میدان و به‌ویژه در دوران جنگ، در تهران، اصفهان و دیگر شهرهای کشور برای وطن ریخته شد، حامل معناهای فوق‌العاده‌ای از همدلی و هم‌نوع‌دوستی است.
غفاری ادامه داد: همدلی و هم‌نوع‌دوستی از ویژگی‌های شناخته‌شده جامعه ایرانی است و این مفاهیم در مقاومت اخیر جلوه‌ای عینی پیدا کرد؛ به‌گونه‌ای که جهان توانست آن را با چشم خود مشاهده کند.
وی با تأکید بر رسالت سینمای مقاومت گفت: هنر سینمای مقاومت این است که رویدادها و تصاویر پراکنده را در کنار یکدیگر قرار دهد و آن‌ها را به حافظه‌ای تاریخی و انباشته در ذهن نسل‌های آینده تبدیل کند؛ حافظه‌ای که در برابر افکار عمومی جهان نیز قرار گیرد.
دبیر علمی جشنواره تصریح کرد: رسالت سینمای مقاومت، ساختن حافظه‌ای تاریخی است که شکست‌ناپذیری را نه در بی‌دردی و بی‌زخمی، بلکه در توان برخاستن معنا می‌کند. مفهوم ققنوس برخاسته از جنگ نیز در همین چارچوب قابل فهم است؛ ققنوسی که از دل درد و رنج برمی‌خیزد و می‌تواند برای کشور مایه مهر و برای دشمن مایه تهدید باشد.
وی با اشاره به خون‌های ریخته‌شده در حوادث اخیر گفت: به برکت انقلاب، خون‌های پاک و خون امام شهید و همچنین خون کودکان میناب، ورزشکاران لامرد و دیگر افرادی که در نقاط مختلف کشور به‌ناحق جان خود را از دست دادند، امروز جوانه‌ای از این مقاومت شکل گرفته و اسطوره‌ای در برابر جهان قرار گرفته است.
غفاری افزود: سینمای مقاومت قرار است این حافظه تاریخی و شکست‌ناپذیر را روایت کند. فیلم مهم‌ترین بستری است که می‌تواند تجربه‌های منطقه‌ای، میدانی و محلی را به پرسشی جهانی پیوند بزند.
وی با اشاره به پرسش‌های مطرح‌شده در سطح جهان درباره تجربه ایران بیان کرد: امروز جهان درباره چگونگی ایستادگی مردم ایران پرسش می‌کند و این سؤال مطرح است که انسان‌ها در برابر ظلم و بی‌عدالتی حاکم بر جهان چه مسئولیتی دارند. سینما تنها بستری برای انتقال داده‌ها و آموختن اطلاعات به مخاطب نیست، بلکه جهان‌بینی خود را در کیفیت نگاه به انسان، هستی و جهان نشان می‌دهد.
برگزاری بیش از ۴۰ نشست دانشگاهی در همایش علمی سینمای مقاومت
دبیر علمی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت در ادامه از تدارک نخستین همایش بین‌المللی علمی سینمای مقاومت با عنوان «از نظریه تا عمل» خبر داد و گفت: با تلاش دوستان در جشنواره، نخستین همایش بین‌المللی علمی سینمای مقاومت در کشور تدارک دیده شده است و نشست‌های آن در بیش از ۴۰ تا ۵۰ نشست دانشگاهی در دانشگاه‌های کشور برگزار شده است.
وی افزود: تلاش می‌کنیم این همایش را در هفته پژوهش، در آذرماه، برگزار کنیم. این برنامه در کنار جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت که در آبان‌ماه برگزار می‌شود، دنبال خواهد شد تا ابعاد علمی و نظری سینمای مقاومت نیز مورد توجه قرار گیرد.
غفاری با تأکید بر ضرورت پرداختن به این سه مفهوم، یعنی ملت مبعوث‌شده، مقاومت و سینما، اظهار کرد: باید درباره پیوند این مفاهیم گفت‌وگو کنیم و به درک مشترکی از آن‌ها برسیم تا سینمای مقاومت بتواند مسئولیت خود را در ثبت و روایت تجربه تاریخی ملت‌ها ایفا کند.
غفاری: داغ شهدای میناب سردشدنی نیست
دبیر علمی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت در بخش دیگری از سخنان خود با گرامیداشت یاد شهدای میناب گفت: باید بار دیگر از شهدای عزیز میناب یاد کنم؛ حدود ۲۰۰ غنچه پرپر که هرکدام قصه‌ای دارند و نمی‌توان از هیچ‌یک از آن‌ها صرف‌نظر کرد.
وی با اشاره به حمله به مدرسه میناب و جان‌باختن دانش‌آموزان افزود: این پرسش مطرح است که چرا میناب هدف حمله دشمن قرار گرفت و چرا چنین جنایتی رخ داد؛ جنایتی که حتی در غزه نیز با این شکل و ابعاد، مورد مشابهی از جان‌باختن ۱۶۷ کودک در یک مکان و مدرسه گزارش نشده است.
غفاری ادامه داد: این کودکان در روزی به مدرسه رفتند که خانواده‌هایشان با معصومیت آن‌ها را راهی مدرسه کرده بودند، اما بازنگشتند. ما نیز امروز فرزندان خود را به مدرسه می‌فرستیم، اما خانواده‌های این کودکان دیگر چشم‌انتظار بازگشت آن‌ها هستند.
وی با تأکید بر ماندگاری این داغ تصریح کرد: داغ میناب سردشدنی نیست و جهان در برابر این ماجرا مسئول است. این پرسش وجود دارد که چگونه در تمدنی که ادعای بیش از ۲ هزار سال قدمت دارد، چنین خشونتی رخ می‌دهد.
دبیر علمی جشنواره با اشاره به ابعاد حقوقی این حمله گفت: مقاومت به بلوغ نمی‌رسد مگر آنکه کفر، طاغوت و باطل، خشونت و ماهیت خود را به‌طور کامل آشکار کنند. حمله به مدرسه میناب را نمی‌توان صرفاً مصداق یک خطای اطلاعاتی دانست، بلکه این رویداد نقضی نظام‌مند در اصل تفکیک در حقوق بین‌الملل و جنایتی جنگی است. چنین رخدادی نشان می‌دهد که مکان‌های نمادین حیات اجتماعی نیز در معرض حمله قرار گرفته‌اند و میناب قربانی این وضعیت شده است.
مقاومت؛ از پراکندگی فکری تا وحدت عمل راهبردی
غفاری با اشاره به نقش امام شهید در شکل‌گیری و گسترش مفهوم مقاومت در جهان اسلام اظهار کرد: امام شهید ما معمار ساختار مقاومت در جهان اسلام بودند. زمانی که ایشان درباره مقاومت سخن می‌گفتند، با شور و اعتقاد ویژه‌ای از آن یاد می‌کردند؛ به‌گونه‌ای که عمق درک ایشان از این موضوع تأثیرگذار بود.
وی افزود: مقاومت ایران، با محوریت جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان ام‌القرای این جریان، از بزرگ‌ترین دستاوردهایی است که در دوره اخیر و عصر حاضر برای ملت‌ها شکل گرفته است.
دبیر علمی جشنواره با بیان اینکه معمار شهید مقاومت توانست این مفهوم را از پراکندگی فکری، فرهنگی و مذهبی در جهان اسلام به وحدت عمل راهبردی تبدیل کند، تصریح کرد: امروز و آینده متعلق به مقاومت و سینمای مقاومت است و نباید اجازه داد این عرصه خالی بماند. لازم است توجه ویژه‌ای به این موضوع شود.
وی ادامه داد: سینما و جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت در برابر این مسئولیت قرار دارند که بتوانند عقب
ماندگی موجود در عرصه هنر را جبران کنند؛ البته این عقب‌ماندگی لزوماً به معنای کم‌کاری نیست، بلکه به ماهیت سینما به‌عنوان هنری مربوط می‌شود که معمولاً پس از وقوع اتفاقات و رویدادها به روایت آن‌ها می‌پردازد.
غفاری خاطرنشان کرد: دغدغه امروز سینما این است که بتواند رویدادهای جاری و تجربه‌های مردم را روایت کند. در این میان، چه بستری بهتر از سینما می‌تواند چنین مسئولیتی را بر عهده بگیرد؟ دال مرکزی این اتفاقات نیز مردم هستند؛ مردمی که امروز مفهوم «ملت مبعوث‌شده» بیش از هر تعبیر دیگری برای توصیف جایگاه آن‌ها در این تجربه تاریخی به کار می‌آید.